Waar komt het latex vandaan?
Latex is een natuurlijk product dat we in vloeibare vorm winnen uit de rubberboom, de Hevea brasiliensis. Het is een kleverige en elastische vloeistof die de Hevea voornamelijk produceert om zich tegen insecten te beschermen. Het overtollige latex sijpelt als een hars uit de stam van de plant. Niet alleen de rubberboom (Hevea brasiliensis) produceert deze kostbare vloeistof, maar een hele familie van planten, die 14% van het totale aantal tropische plantensoorten uitmaakt. Voor deze planten vormt het vloeibare latex een belangrijke bron van bescherming tegen dieren, met name herbivoren en insecten. Latex werkt namelijk afstotend op dieren die zich met de plant voeden. Maar sommige insecten hebben in deze strijd om te overleven een extra vaardigheid ontwikkeld: ze snijden de plantaardige „aders“ door die het latex transporteren (net zoals de mens dat doet om het te winnen). Door dit te doen voordat ze gaan eten, verzekeren ze zich van een schone maaltijd. Maar de meeste insecten die proberen zich met deze planten te voeden, raken juist verstrikt of slagen er niet eens in om hun doel te bereiken, omdat ze het latex niet eetbaar vinden.
Andere planten die latex produceren
In de natuur komt latex echter ook buiten de tropische soorten voor. Naar schatting komt latex in de afdeling van de angiospermen (de meest geëvolueerde planten, die zaden produceren) bij 10% van alle soorten voor. Het gaat overigens om een vloeistof die bestaat uit water in combinatie met een reeks verschillende stoffen, zoals eiwitten, enzymen, zetmeel, suikers, harsen, gom, oliën, alkaloïden en tannines. Deze emulsie verandert van toestand en wordt gelachtig zodra ze aan de lucht wordt blootgesteld.
Wit, geel, oranje of rood – er zijn talrijke kleurschakeringen die het vloeibare latex kan aannemen: veel hangt af van de specifieke soort van de plant waaruit het afkomstig is, maar de overgrote meerderheid is wit.
Het micro-rooster en de roosterstructuur
Micro-latex heeft niets te maken met de Hevea brasiliensis. Het is een metaal, het lichtste metaal ter wereld – honderd keer lichter dan polystyreen. Ondanks het gewicht is het ongelooflijk sterk en juist daarom wordt het vergeleken met natuurlijk latex. Het is een materiaal dat bijvoorbeeld in de lucht- en ruimtevaart wordt gebruikt: voor de productie en bouw van voertuigen die, hoewel ze op brandstof rijden, lichter zijn, wat op structureel vlak een grote kostenbesparing oplevert.
Daarnaast is er ook wat in het Engels de ‘lattice structure’ wordt genoemd, een geordende roosterstructuur van punten die zich rangschikken tot een kristal; dit heeft niets te maken met de Hevea. De ultralichte metalen roosters hebben een lage dichtheid, die juist wordt bepaald door de structuur in de vorm van metaalschuim met zeer veel poriën.
De winning van vloeibaar latex
De Hevea brasiliensis is een plant die tot wel dertig meter hoog kan worden. Je herkent hem aan het kenmerkende drielobbige blad. De Hevea brasiliensis komt oorspronkelijk uit het Amazonewoud. Aanvankelijk heeft de economie rond de winning van het latex dan ook gezorgd voor welvaart in die Braziliaanse steden die strategisch gelegen waren.
Algemeen bekend als de rubberboom, bereikt de Hevea in zijn struikvorm – die kleiner is – toch een hoogte van twee meter. Sommigen gebruiken hem als kamerplant, maar hij heeft ruimte en veel licht nodig.
Om het latex te winnen, moeten eerst de bomen in het juiste rijpingsstadium worden geselecteerd, waarna de schors wordt ingesneden. Dit gebeurt met een speciale techniek, waardoor de plant geen schade oploopt en deze gedurende minstens dertig jaar honderden keren kan worden geëxploiteerd.
Dit is, in grote lijnen, de levenscyclus van de rubberboom:
gedurende de eerste vijf of zes levensjaren groeit de plant en vindt er geen extractie plaats;
vanaf het 6e leerjaar begint de loting;
de productieve piek wordt bereikt rond het 12e levensjaar;
de bomen blijven hars produceren tot ongeveer het 30e levensjaar:
Deze plant is zeer productief: van elke plant kan ongeveer drie kilogram per jaar worden geoogst.
Zodra de vloeibare latex uit de plant begint te stromen, wordt deze opgevangen in een bak die aan de voet van de stam is geplaatst. Dit is een optimale plek: de melkachtige vloeistof stroomt langzaam en onophoudelijk langs de stam naar beneden en stroomt in overvloed uit de gaten die erin zijn geboord.
De eigenschappen van het natuurlijke rooster en het gebruik ervan
De eigenschappen van uitstekend latex komen al vanaf het begin tot uiting. Wanneer het uit de stam van de Hevea-boom spuit, valt de typisch kleverige en elastische, maar tegelijkertijd zachte consistentie van dit materiaal op.
Latex wordt ‘natuurlijk’ genoemd omdat het natuurlijke eigenschappen bezit die voor de mens zeer nuttig zijn. Het is een antibacteriële, schimmelwerende en schimmelbestrijdende stof. Hierdoor wordt het op grote schaal gebruikt bij de vervaardiging van talrijke gezondheidsproducten.
Maar bij de keuze voor het gebruik van dit materiaal moet men zeker rekening houden met de elasticiteit ervan. Het is mogelijk om het op verschillende manieren te vervormen, door het uit te rekken en te verlengen, of door er druk op uit te oefenen. In elk geval zal het latex altijd weer zijn oorspronkelijke vorm aannemen. Daarom is het ook duurzaam – omdat het in staat is zijn eigenschappen in de loop van de tijd onveranderd te behouden, zelfs bij intensief gebruik.
In dit geval kunnen we echt spreken van ecologische duurzaamheid. Het is niet alleen een materiaal van natuurlijke oorsprong, maar er hoeven tijdens de verwerking ook geen chemische componenten aan te worden toegevoegd. Componenten die vervolgens in het eindproduct achterblijven, giftig zijn en het milieu kunnen vervuilen. Tot slot, als bevestiging van zijn ecologische duurzaamheid, is latex recyclebaar.
Juist deze eigenschappen maken het geschikt voor de productie van medische artikelen voor dagelijks gebruik, zoals compressiebanden, tourniquets, katheters en handschoenen. Hetzelfde geldt voor producten voor baby’s, van speelgoed tot luiers.
Naast medische hulpmiddelen is latex overal te vinden. Het zit in kleding, maar ook in kauwgom. Er bestaat zelfs vloeibaar latex dat kan worden gebruikt voor bodypainting. Maar het latexproduct bij uitstek, dat iedereen kent, zijn matrassen en kussens.
Natuurlijk latwerk en kunstmatig latwerk
Er is maar één soort latex. Die van natuurlijke oorsprong, de enige en meest gewaardeerde, omdat deze een betere kwaliteit garandeert.
Synthetische latex ziet er uiterlijk precies hetzelfde uit, maar is in wezen heel anders en mist de gezondheidsvoordelen van het natuurlijke product.
Tegenwoordig biedt de markt werkelijk van alles: hybride producten waarin biologisch latex wordt gemengd met andere stoffen om het te modificeren, om het te ‘verlengen’. Er kan met de samenstelling worden gespeeld om precies die consistentie te verkrijgen die het beste aansluit bij wat men wil bereiken. Het gebruik van een niet-natuurlijk product, al is het maar in een klein percentage, is een duidelijk teken van kostenbesparing. Alle synthetische varianten van latexmatrassen, die worden aangeprezen als anti-allergisch, bieden niet de gezondheidsvoordelen en ondersteuning van een 100% natuurlijk product.
Wat is latexschuim?
Als het om latex voor matrassen gaat, kom je wel eens de term ‘latexschuim’ tegen: maar wat is dat precies?
Deze term heeft niet direct te maken met de vraag of het rubber al dan niet van natuurlijke oorsprong is, aangezien er zowel latexschuim bestaat dat wordt vervaardigd uit biologisch latex als uit synthetisch latex. Deze terminologie verwijst daarentegen naar de verwerkingsmethode. Om het latex „schuimachtig“ te maken, wordt er namelijk lucht aan toegevoegd vóór het bakken. Dit proces zorgt ervoor dat het materiaal veel zachter wordt, waardoor er luchtbellen in ontstaan. Nu dit is verduidelijkt, wordt duidelijk dat er eigenlijk maar weinig verschil is tussen latexschuim en latex; het enige verschil zit hem in de lucht die in het ruwe materiaal is opgenomen. Wat het eindproduct betreft, is er wel een verschil: wanneer ze worden samengedrukt, gedragen ze zich verschillend, en daarom hebben ze een verschillende invloed op de ondersteuning van het lichaam.
Het beheer van de lattice-cyclus tussen matrassen en kleding
Van de verschillende toepassingsmogelijkheden gaan we kort in op de kledingsector. Je kunt latexvellen of latexrollen per meter kopen, maar waar dienen die voor? Omdat het zo’n veelzijdig materiaal is, wordt het gebruikt om zelf kledingstukken te maken, zonder een naaimachine te gebruiken. Je hoeft alleen maar latexlijm te gebruiken om de kledingstukken te verwerken, of latexkleefbanden op basis van oplosmiddelen. Het enige waar je op moet letten, is dat je het materiaal niet te veel aan licht blootstelt; wanneer de kleding niet wordt gedragen, moet deze in volledige duisternis worden bewaard. Latexkleding moet met de hand worden gewassen, met een beetje lauw water en een klein beetje speciaal wasmiddel, en vervolgens op natuurlijke wijze grondig worden gedroogd.
Wat betreft de voering hangt alles af van de zuiverheidsgraad en de mate van ademend vermogen van de voering. In ieder geval is het raadzaam om de hoes minstens één keer per maand open te maken, zodat deze aan de lucht wordt blootgesteld en eventueel vocht kan verdampen. Om een matras van natuurlijk latex te reinigen, hoeft u deze niet direct nat te maken, maar volstaat het om er met een doekje overheen te gaan dat licht is bevochtigd met een snufje zuiveringszout. Daarna laat u het minstens een halve dag drogen.
Zodra de levensduur van het kledingstuk, de matras of een ander voorwerp van latex is verstreken, moet het worden afgevoerd. Als het gaat om latex van biologische oorsprong, zoals dat van de Kipli-producten, is de afvoer eenvoudig, omdat natuurlijk latex biologisch afbreekbaar is en dus kan worden gecomposteerd.
Als het daarentegen om synthetisch latex gaat, moet je de matras afvoeren via de procedure voor grofvuil.